अग्रलेख: ‘रंग माझा वेगळा!’ पुण्यात नियम धाब्यावर बसवून बनवले जाणारे ११०० किलो लाडू जप्त!
लेखक: मेहबूब सर्जेखान, ज्येष्ठ संपादक
पुण्यातील कोंढवा परिसर… एरवी इथल्या फराळाच्या खमंग सुवासानं लोकांची मनं जिंकून घेतली असती, पण सध्या एका लाडू कारखान्यामुळे अन्नात काय काय कुजडपणा चाललाय, याचं अस्सल दर्शन साक्षात FDA ला घडलं! सण-सुदीच्या दिवसांत जिथे आरोग्याची काळजी घ्यायला हवी, तिथे लाडूंमध्ये चक्क घातक आणि विहित मर्यादेपेक्षा कैक पटीने जास्त रंग वापरल्याचा प्रकार उघडकीस आला आहे. तिकडे अन्न सुरक्षा आयुक्त तुकाराम मुंढांनी ‘पुना मर्चंट्स चेंबर’च्या दरबारात आधीच कडक दम भरला होता की, “रंग हवा तसा नाही, नियमात बसणाराच हवा!” पण अशा दमदाट्यांची आणि नियमांची या नफेखोरांना कधीच धास्ती वाटत नाही, हेच या छाप्यावरून पुन्हा एकदा सिद्ध झाले आहे. विशेष म्हणजे, या लाडूंकडे बघून खाणाऱ्याच्या पोटात गोळा यावा की, “आपण लाडू खातोय की रासायनिक कारखान्याचा कचरा?” असा गंभीर प्रश्न पडावा, अशीच काहीशी तिथली गत होती!
कारखान्यात घाणीचे साम्राज्य आणि आरोग्याशी खेळ
गुप्त माहितीच्या आधारे खाकी वर्दी आणि अन्नसुरक्षेचा बडगा उगारत या कारखान्यावर अचानक छापा टाकला गेला, आणि तिथला प्रताप पाहून अधिकाऱ्यांचेही डोळे विस्फारले. कारखान्यात तब्बल १,१९० किलो लाडू अन् बुंदी जप्त करण्यात आली, ज्याची बाजारातील किंमत अंदाजे सव्वा लाखापासून दीड लाखाच्या घरात (१,७३,९५० रुपये) आहे. या मालाची अवस्था इतकी दयनीय होती की तिथली घाणेरडी अस्वच्छता पाहून अधिकाऱ्यांचे डोळेच पांढरे झाले. त्यात भर म्हणून लाडूंमध्ये वापरलेला तो भडक कृत्रिम रंग बघून थेट ‘रंग माझा वेगळा’ असा प्रकार चव्हाट्यावर आला! आता अन्न सुरक्षा अधिकाऱ्यांनी या मालाचे नमुने घेऊन तपासणीसाठी प्रयोगशाळेत पाठवले आहेत. त्यामुळे या भेसळयुक्त आणि अस्वच्छ वातावरणात बनवलेल्या लाडूंचं खरंच कायदेशीर ‘गोड’ होणार की संबधितांना कडक शिक्षा मिळणार, हे लवकरच स्पष्ट होईल. खरं तर, हे लाडू खाऊन कुणाचे दात पिवळे पडतात की थेट हॉस्पिटलची वारी घडते, हे आता तपासणीनंतरच कळेल.
**खांद्यावरील खाकीवरून थेट निलंबनाची ‘बुंदी’!**
पण या सगळ्या प्रकरणात खरी गोम तर अगदी वेगळीच आहे! एका बाजूला लाडू रंगवणारे कारखानदार आणि भेसळ करणारे लोक जेरबंद होत असताना, दुसऱ्या बाजूला खुद्द FDA चे चार शिलेदारच या ‘रंगपंचमी’त चांगलेच अडकले आणि थेट निलंबित झाले! पुणे आणि भिवंडीत स्वतःच्या अधिकाराची लक्ष्मणरेषा ओलांडून विनापरवाना छापे मारण्याचा प्रताप या अधिकाऱ्यांनी केला होता. खाकी वर्दीचा गैरवापर करत अधिकारक्षेत्राबाहेर जाऊन कारवाया करण्याचे हे लोण इतके वाढले की, थेट मुख्यमंत्र्यांच्या सही-शिक्यानिशी हा निलंबनाचा दणदणीत आदेश बाहेर पडला. एवढ्यावरच न थांबता विभागाने तब्बल एकवीस अधिकाऱ्यांची विभागीय चौकशीही थाटली असून, या चौकशीच्या अहवालानंतर आणखी कोणाचे पत्ते कटणार, हे सांगता येत नाही. या अधिकाऱ्यांची अवस्था नेमकी “दुसऱ्याच्या घरात धाडी टाकणारा स्वतःच्याच खात्यात अडकला” अशीच झाली आहे!
या निलंबित अधिकाऱ्यांच्या यादीत सहआयुक्त (अन्न) दिगंबर भोगवडे, सहाय्यक आयुक्त यदुराज डहातोंडे आणि अन्न सुरक्षा अधिकारी अशोक इलगेर व सी. आर. स्वामी यांचा समावेश आहे. FDA च्या इतिहासातली ही आतापर्यंतची सर्वात मोठी शिस्तभंगाची कारवाई मानली जात आहे. यावरून एकच गोष्ट स्पष्ट होते – वरिष्ठांच्या आणि शासनाच्या स्पष्ट आदेशाशिवाय लाडू वळणे असो वा विनापरवाना छापा टाकणे असो, दोन्ही गोष्टी हुशार अधिकाऱ्यांना चांगलीच महागात पडू शकतात! कायदा सुधारायला गेलेल्यांनीच कायद्याचे धिंडवडे काढले, तर मुख्यमंत्र्यांचा बडगा कसा चालतो, याचा हा जिवंत नमुनाच म्हणावा लागेल. शेवटी काय, लाडू बनवणारे असोत किंवा छापे टाकणारे, प्रत्येकाला आपल्या कर्माची ‘बुंदी’ चाखायला लागलीच आहे!
