दर्पण ते डिजिटल: बदलती पत्रकारिता आणि सामाजिक उत्तरदायित्व
आज ६ जानेवारी, म्हणजेच ‘मराठी पत्रकार दिन’. १८३२ मध्ये बाळशास्त्री जांभेकरांनी ‘दर्पण’च्या माध्यमातून सुरू केलेला हा प्रवास आज २०१९-२० च्या उंबरठ्यावर एका वेगळ्याच वळणावर उभा आहे. पेनपासून सुरू झालेला हा प्रवास आज ‘कीबोर्ड’ आणि ‘टचस्क्रीन’पर्यंत पोहोचला आहे. काळानुसार तंत्रज्ञान बदलले, पण समाजाला दिशा दाखवण्याचे पत्रकारितेचे मूळ उद्दिष्ट आजही कायम आहे.
बदलता प्रवास : खिळे जुळवण्यापासून डिजिटल क्रांतीपर्यंत
एकेकाळी वृत्तपत्रांचे खिळे जुळवून छपाई केली जात असे. त्यानंतर कॉम्प्युटर आले आणि आता तर हातातील मोबाईलवर सेकंद-सेकंदाला अपडेट देणारी ‘२४x७’ पत्रकारिता आपण अनुभवत आहोत. मुद्रित माध्यमांकडून सुरू झालेला हा प्रवास टीव्ही चॅनेल्स, न्यूज पोर्टल्स आणि सोशल मीडियापर्यंत वेगाने विस्तारला आहे. आज वाचण्यापेक्षा ‘पाहण्याकडे’ कल वाढला असून, व्हिडिओ आणि डिजिटल फॉरमॅटला तरुणाईची विशेष पसंती मिळत आहे.
पत्रकारितेसमोरील आव्हाने
या स्थित्यंतरात माध्यमांना अनेक आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे:
सत्यता पडताळणे : माहितीचा ओघ इतका प्रचंड आहे की, अफवा आणि सत्य यात फरक करणे कठीण झाले आहे.
पत्रकारिता विरुद्ध करमणूक : आज माहिती आणि करमणूक यातील पुसट होत चाललेली रेषा हे मोठे आव्हान आहे. पत्रकारितेचे गांभीर्य टिकवून ठेवणे ही काळाची गरज आहे.
डिजिटल साक्षरता : नवीन तंत्रज्ञानाशी जुळवून घेताना नैतिक मूल्यांची जोपासना करणे आवश्यक आहे.
डिजिटल माध्यमांतून सामाजिक परिवर्तन
आगामी पिढीमध्ये डिजिटल क्रांती आमूलाग्र बदल घडवून आणणार आहे. आजचा तरुण वर्ग मोठ्या संख्येने या क्षेत्रात येत असून, ते डिजिटल माध्यमांतून महत्त्वाचे सामाजिक प्रश्न हाताळत आहेत.
व्यसनमुक्ती आणि आरोग्य: तळागाळातील लोकांपर्यंत आरोग्याची जनजागृती पोहोचवण्यात डिजिटल मीडिया महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.
नारीशक्ती आणि सुरक्षा: महिलांचे प्रश्न आणि गुन्हेगारीविरुद्ध आवाज उठवण्यासाठी ही माध्यमे प्रभावी ठरत आहेत.
राजकीय भान: समाजात राजकीय प्रगल्भता निर्माण करण्याचे काम पत्रकारिता करत आहे.
सदिच्छा आणि कृतज्ञता
सत्य आणि निर्भीड पत्रकारितेच्या माध्यमातून लोकशाहीचा चौथा स्तंभ बळकट करणाऱ्या सर्व पत्रकार बंधू-भगिनींना सलाम!
या पवित्र दिनानिमित्त आरोग्य जागरूकता अभियानात सक्रिय असणारे डॉ. सलीम आळतेकर, संकल्प थेरपीचे संस्थापक डॉ. पी. एन. कदम, अभिनेते महमद रफीक मांगोरे, सामाजिक कार्यकर्ते अनिस जमादार, फोटोग्राफिक संघटनेचे अध्यक्ष झाकीर हुसेन, आणि बिनाखी वेल्फेअरच्या संस्थापिका मुबिना मॅडम व त्यांचे सर्व सहकारी यांच्या वतीने सर्व पत्रकारांना त्यांच्या भावी वाटचालीस हार्दिक शुभेच्छा!
