संपादकीय : पत्रकारितेतील एक सात्विक खंत
लोकशाहीचा चौथा स्तंभ म्हणून पत्रकारितेकडे पाहताना आपण नेहमीच त्याकडून मोठ्या अपेक्षा ठेवतो. समाजात घडणाऱ्या चांगल्या-वाईट घटनांचे प्रतिबिंब बातम्यांच्या माध्यमातून उमटत असते. मात्र, या प्रवासात एका पत्रकाराला येणारे अनुभव कधी कधी अंतर्मुख करायला लावणारे असतात. विशेषतः, बातम्यांवरील लोकांच्या प्रतिक्रिया आणि त्यांचा बदलता कल हा चिंतेचा विषय ठरत आहे.
आजचे वास्तव असे आहे की, जेव्हा एखादी सकारात्मक बातमी प्रसिद्ध होते, समाजातील एखाद्या घटकाचे भले होते किंवा प्रशासकीय त्रुटी दूर करण्यासाठी पत्रकार लेखणी झिजवतो, तेव्हा त्याबद्दल फारसे कोणी व्यक्त होताना दिसत नाही. ‘चांगली बातमी’ ही अनेकांसाठी केवळ एक माहिती असते. त्याचे कौतुक करण्यासाठी किंवा पत्रकाराला प्रोत्साहन देण्यासाठी येणारे फोन अत्यंत विरळ असतात. कदाचित, चांगुलपणा ही आजच्या काळात एक गृहीत धरलेली गोष्ट झाली आहे.
दुसरीकडे, बातमीचा रोख थोडा जरी विरोधात गेला किंवा कोणाच्या उणिवांवर बोट ठेवले गेले, की लगेच नाराजीचे सूर उमटू लागतात. अशा वेळी संवाद साधण्याऐवजी संताप व्यक्त करण्याकडे कल अधिक असतो. फोन करून आपली बाजू मांडण्याऐवजी पत्रकारावर दबाव आणणे किंवा कटू शब्दांत बोलणे, हे आजच्या पत्रकारितेतील एक नित्याचेच दुःख झाले आहे. बातमी ही पुराव्यांवर आणि तथ्यांवर आधारित असते, हे समजून घेण्याऐवजी ती ‘कोणाच्या तरी विरोधात’ का आहे, यावरच जास्त चर्चा होते.
पत्रकारिता हे केवळ एक प्रोफेशन नाही, तर तो समाजाशी असलेला एक जिवंत संवाद आहे. ज्याप्रमाणे समाजाने उणिवा दाखवल्यावर पत्रकाराने स्वतःत सुधारणा करणे अपेक्षित असते, तसेच एखाद्या चांगल्या कामाची छोटीशी पावती किंवा कौतुकाची थाप पत्रकाराला मोठी ऊर्जा देऊ शकते. विरोधातील बातमीमुळे येणारे रागाचे फोन जितक्या तत्परतेने येतात, तितक्याच तत्परतेने जर चांगल्या बातमीचे स्वागत झाले, तर या क्षेत्रात काम करणाऱ्यांना अधिक बळ मिळेल.
टीका असावी, पण ती विधायक असावी. संवादाची जागा संतापाने घेतली की लोकशाहीतील हा सुसंवाद धोक्यात येतो. शेवटी, पत्रकाराची लेखणी ही समाजाचा आरसा असते. हा आरसा स्वच्छ राहावा, असे वाटत असेल तर समाजाकडून मिळणारे प्रोत्साहन आणि टीका या दोन्हीमध्ये समतोल असणे काळाची गरज आहे.
