“२०१९ चा लॉकडाऊन परवडला, पण उन्हाचा हा ‘कोंबडा’ नको रे बाबा !”
महाराष्ट्राच्या या रांगड्या मातीत सध्या भास्कररावांनी (सूर्याने) असा काही रुद्र अवतार धारण केला आहे की, काय सांगावं! सह्याद्रीच्या कड्याकपाऱ्यांतून वाहणारे वारे आता जणू आगीच्या लाटा बनून अंगावर येत आहेत. पुण्याच्या रस्त्यांवर दुपारी जो कुणी पथिक भ्रमण करताना दिसतो, त्याला पाहून संशय येतो की, ग्रीष्माच्या या दाहकतेने त्याच्या बुद्धीचा ‘तंदूर’ तर झाला नसेल ना? २०१९ सालात जेव्हा नियतीने संपूर्ण महाराष्ट्राला ‘टाळेबंदी’चा फास आवळला होता, तेव्हा जनमानस व्याकुळ होऊन म्हणत असे, “काय हे दुर्दैव, उंबरठा ओलांडता येत नाही.” परंतु आजच्या या नक्षत्रांच्या रणरणत्या ज्वाळा पाहिल्या की मनोमन जाणीव होते— तो ‘टाळेबंदीचा’ काळ या वैशाख वणव्यापेक्षा सहस्त्रपटीने सुखद होता! महाराष्ट्राची ही आजची दाहक स्थिती पाहून वैतागलेली जनता आर्त स्वरात म्हणतेय— “असला उन्हाळा नको ग बाई!”
दैनिक कामासाठी घराबाहेर पाऊल टाकणे म्हणजे जणू एखाद्या दुर्घट रणसंग्रामाचीच तयारी! कार्यालयाकडे प्रस्थान करताना पिशवीत आता दस्तऐवाजांपेक्षा ‘अमृतासमान थंड जलाच्या कुप्या’ अधिक महत्त्वाच्या वाटू लागल्या आहेत. त्या जीवनदायी जलाशिवाय अर्ध्या कोसाचा मार्ग आक्रमण करणे ही काळाची थट्टाच वाटते.
बाहेर पडताना आमची वेषभूषा म्हणजे एखाद्या वाळवंटी सफारीचा थाट! प्रथम शिरावर जलाभिषेक केलेला वस्त्राचा तुकडा, त्यावर शिरस्त्राण (टोपी) आणि पुन्हा वस्त्राची गुंडाळी. तरीही कायद्याचा सन्मान राखण्यासाठी जेव्हा आम्ही त्या लोह-शिरस्त्राणाचा (हेल्मेटचा) स्वीकार करतो, तेव्हा मस्तक म्हणजे जणू ‘धगधगती तंदूर’ झाल्याचा भास होतो! बाहेरून सूर्याचा दाह आणि शिरस्त्राणाच्या आत साचलेली ती वाफ पाहून विधात्याला साद घालावीशी वाटते— “खऱ्या अर्थाने आज या गर्मीनेच महाराष्ट्राच्या मानवाची गर्मी जिरवली आहे!”
तृष्णा शमवण्यासाठी एखाद्या अमृतपेयाचा (लिंबू सरबत) शोध घ्यावा, तर तिथेही महागाईचा अटळ फास! दहा रुपयांचे ते एक क्षुद्र लिंबू पाहून जिभेला कोरड पडते. अशा वेळी महाराष्ट्राच्या मातीतल्या त्या मृत्तिकेच्या सुगंधाने दरवळणाऱ्या ‘मातीच्या माठातील जलाचा’ गारवा जो दिलासा देतो, तो या विदेशी शीतलपेयांना कदापि जमणार नाही. मातीशी असलेलं हे नातं आज अधिक दृढ होत आहे.
त्या काळी रक्षक काठ्या घेऊन सीमेवर उभे होते, पण आज स्वतः निसर्गच आगीच्या लाठ्या घेऊन उभा ठाकला आहे. २०१९ मध्ये विषाणूचे भय होते, आज या अग्निपुष्पांच्या वर्षावाचे भय आहे. तेव्हाची टाळेबंदी प्रशासकीय होती, आजची टाळेबंदी नैसर्गिक आहे.
परंतु, निसर्गाच्या या प्रकोपातही एक सुखद आशा दडलेली आहे. ग्रीष्माचा हा अटळ दाहच महाराष्ट्रात वर्षाऋतूच्या आगमनाची नांदी असतो. या उन्हाळ्याच्या काहिलीमुळेच आम्ररसाची गोडी आणि माठातल्या पाण्याची मजा अधिक मधुर वाटते. लवकरच पर्जन्याच्या सरी येतील आणि या सह्याद्रीच्या कुशीतील धरणीची तृष्णा शमवतील. तोपर्यंत एकमेकांचे रक्षक बनूया, मुक्या पाखरांसाठी जलाची पात्रा गच्चीवर मांडूया.
म्हणूनच म्हणतो, जास्त विचार करून मस्तकाचा ताप वाढवू नका. माठातील त्या शीतल जलाचा आस्वाद घ्या, पंख्याच्या मंद लहरींत विसावा घ्या आणि कुणी पृच्छा केलीच तर स्मितहास्य करून सांगा— “बाहेर जरी चंडवेताळ ‘अंगार’ असला, तरी आमच्या हृदयात स्नेहाचा ‘थंडावा’ आणि घरात सुखाचा ‘दरबार’ आहे!”
