संपादकीय : पक्षांतराचे वारे आणि लोकशाहीचे भवितव्य
निवडणुकीचे बिगुल वाजले की भारतीय राजकारणात एक ऋतू हमखास येतो, तो म्हणजे ‘पक्षांतराचा’. सध्या राज्याच्या राजकीय पटलावर पुन्हा एकदा हे वारे जोमाने वाहू लागले आहेत. ‘आयाराम-गयाराम’च्या या खेळात तत्त्वे, विचारधारा आणि पक्षाची निष्ठा बाजूला सारून केवळ ‘सत्ता’ आणि ‘संधी’ या दोनच गोष्टींना महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
निष्ठा की सोय?
एकेकाळी राजकीय पक्षात प्रवेश करणे म्हणजे एका विशिष्ट विचारधारेला आयुष्य समर्पित करणे मानले जाई. मात्र, आजच्या काळात राजकीय पक्ष ही केवळ निवडणुकीची तिकिटे मिळवण्याची आणि सत्ता उपभोगण्याची माध्यमे बनली आहेत. कालपर्यंत ज्या पक्षाच्या ध्येयधोरणांवर सडकून टीका केली, आज त्याच पक्षाचा झेंडा खांद्यावर घेताना नेत्यांना संकोच वाटेनासा झाला आहे. हे पक्षांतर वैचारिक परिवर्तनापोटी नसून केवळ राजकीय सोयीसाठी आहे, हे उघड गुपित आहे.
पक्षांतराची मुख्य कारणे:
सत्तेची ओढ: सत्ताधारी पक्षात राहून मिळणारी पदे आणि प्रभाव टिकवून ठेवण्याची धडपड.
तिकीट नाकारले जाणे: आपल्याच पक्षात उमेदवारी मिळण्याची शक्यता धूसर दिसताच दुसऱ्या पक्षाचे दार ठोठावणे..
अस्तित्वाची लढाई: बदलत्या राजकीय समीकरणात आपले अस्तित्व टिकवण्यासाठी अनेक नेते ‘सुरक्षित’ आश्रय शोधतात. पक्षांतराच्या या लाटेत सर्वात मोठा फटका बसतो तो म्हणजे सामान्य मतदाराला. मतदार एखाद्या नेत्याला त्याच्या पक्षाच्या विचारधारेवर विश्वास ठेवून मतदान करतो. मात्र, निवडून आल्यानंतर किंवा निवडणुकीच्या तोंडावर तो नेता जेव्हा पक्ष बदलतो, तेव्हा तो त्या लाखो मतदारांच्या विश्वासाचा घात असतो. यामुळे लोकशाहीतील ‘मत’ या मूल्याचे महत्त्व कमी होत चालले आहे की काय, अशी भीती निर्माण झाली आहे.
कायद्याची मर्यादा
पक्षांतरबंदी कायदा अस्तित्वात असूनही, त्यातील पळवाटा शोधण्यात राजकीय पक्ष माहीर झाले आहेत. घाऊक पक्षांतर किंवा पक्षाचे विलीनीकरण यांसारख्या तांत्रिक गोष्टींचा आधार घेऊन लोकशाहीच्या मूळ भावनेला हरताळ फासला जात आहे. जेव्हा एखादा मोठा गट पक्ष बदलतो, तेव्हा तो केवळ तांत्रिक बदल नसून मतदारांच्या जनादेशाचा अपमान असतो.
निष्कर्ष
पक्षांतराचे हे वारे जोपर्यंत वैयक्तिक स्वार्थाभोवती फिरत राहतील, तोपर्यंत राजकारणातली ‘नैतिकता’ हा शब्द केवळ पुस्तकी राहील. मतदारांनी आता केवळ व्यक्तीकडे न पाहता, नेत्याच्या निष्ठेचा आणि त्याच्या सातत्याचाही विचार करण्याची वेळ आली आहे. सरतेशेवटी, लोकशाहीत जनताच जनार्दन असते; आणि या ‘वाऱ्याची’ दिशा बदलण्याची ताकद केवळ मतदारांच्या हातात आहे.
