संपादकीय : ‘छडी’ आता गुन्ह्याचे हत्यार; विद्यार्थ्यांना झोडपणाऱ्या ‘मार्कुट्या’ गुरुजींना आता कायद्याचाच धडा!
शिक्षण ही प्रज्ञा आणि प्रतिभा जागृत करणारी प्रक्रिया आहे, पण दुर्दैवाने काही शाळांमध्ये ही प्रक्रिया भीती आणि दहशतीच्या सावटाखाली दबली जात आहे. शिस्त लावण्याच्या नावाखाली विद्यार्थ्यांना अमानुष मारहाण करणाऱ्या ‘मार्कुट्या’ गुरुजींच्या बातम्या जेव्हा समोर येतात, तेव्हा समाज म्हणून मान खाली जाते. अलीकडच्या काही घटनांमध्ये शिक्षकांनी क्रूरतेची सीमा ओलांडल्याचे दिसून आले आहे. अशा प्रवृत्तींना आता केवळ समज देऊन चालणार नाही, तर त्यांना खऱ्या अर्थाने ‘कायद्याचा प्रसाद’ देण्याची वेळ आली आहे.
‘छडी लागे छमछम, विद्या येई घमघम’ ही संकल्पना आता केवळ जुन्या आठवणीतली राहिली नसून, ती आधुनिक काळात एक गुन्हा ठरली आहे. भारतीय राज्यघटनेने आणि ‘शिक्षण हक्क कायद्या’ने (RTE) विद्यार्थ्यांच्या शारीरिक शिक्षेवर पूर्णपणे बंदी घातली आहे. तरीही, काही शिक्षकांच्या डोक्यातील ‘हुकूमशाही’ जात नाही. गृहपाठ न करणे, वर्गात गोंधळ घालणे किंवा पाढे न येणे यांसारख्या किरकोळ कारणांवरून विद्यार्थ्यांना रक्तबंबाळ करणे, त्यांना लाथाबुक्क्यांनी मारणे ही शिक्षकी पेशाला लागलेली काळीमा आहे. मारहाण करणे हे शिक्षकाचे कौशल्य नसून, ते त्याच्या वैचारिक दिवाळखोरीचे लक्षण आहे.
जेव्हा एखादा शिक्षक विद्यार्थ्यावर हात उचलतो, तेव्हा तो केवळ शरीराला जखम करत नाही, तर त्या कोवळ्या मनावर कायमचा ओरखडा ओढतो. अशा मारहाणीमुळे विद्यार्थ्यांच्या मनात शाळेबद्दल धडकी भरते, त्यांचा आत्मविश्वास रसातळाला जातो आणि अनेकदा मुले कायमची शिक्षणापासून दुरावतात. पालकांनी आपल्या पाल्याला विश्वासाने शाळेत पाठवलेले असते, पण जेव्हा तोच विश्वास रक्ताळलेल्या अंगाने घरी येतो, तेव्हा कायद्याचा बडगा उगारणे अनिवार्य ठरते.
आता काळ बदलला आहे. शिक्षण विभाग आणि पोलीस प्रशासन अशा ‘मार्कुट्या’ गुरुजींच्या विरोधात कडक पावले उचलत आहे. बाल न्याय कायद्यांतर्गत (Juvenile Justice Act) अशा शिक्षकांवर अजामीनपात्र गुन्हे दाखल होत आहेत. केवळ निलंबन नाही, तर कायमची बडतर्फी आणि तुरुंगवास हाच अशा हिंसक शिक्षकांसाठी योग्य ‘प्रसाद’ ठरेल. शिक्षकी पेशा हा पवित्र आहे, पण जो शिक्षक आपल्या हातातील छडीचा वापर शस्त्रासारखा करतो, त्याला त्या पवित्र खुर्चीवर बसण्याचा कोणताही अधिकार उरत नाही.
शाळा ही आनंदाची जागा असायला हवी, छळछावणी नव्हे. शिक्षकांनी ‘छडी’ सोडून ‘संवादाचा’ आणि ‘प्रेमाचा’ मार्ग स्वीकारणे गरजेचे आहे. ज्यांना हे शक्य नाही, त्यांनी कायद्याच्या परिणामांना सामोरे जाण्यास तयार राहावे. या संपादकीयच्या माध्यमातून प्रशासनाला हेच सुचवायचे आहे की, अशा प्रकरणांत कोणतीही मवाळ भूमिका न घेता, दोषींना कायद्याचा असा हिसका दाखवावा की, पुन्हा कोणताही शिक्षक विद्यार्थ्यावर हात उचलताना दहावेळा विचार करेल.
