आधुनिकतेच्या हव्यासापायी आयुष्याची दोरी आक्रसली ; आता पुन्हा शोधूया चुलीवरची चव अन माणुसकीची ऊब !
मानवी जीवन हे एका अखंड प्रवासासारखे आहे. काळानुसार माणूस पुढे चालत निघाला, विज्ञानाच्या पंखांनी त्याने आकाशाला गवसणी घातली आणि घराचे दरवाजे जगासाठी खुले केले. पण या अथांग प्रवासात काळ आपल्याला कधी, कुठे आणि कोणत्या वळणावर आणून उभे करेल, हे मात्र कोणालाच सांगता येत नाही. प्रगतीच्या शर्यतीत धावताना आपण खूप काही कमावले, पण त्याहीपेक्षा जास्त काहीतरी मागे सोडून आलो आहोत, याची जाणीव आज पावलोपावली होत आहे.
१. आधुनिकता वाढली, पण आयुष्य आक्रसले
आज आपण आधुनिकतेच्या अशा शिखरावर आहोत जिथे एका क्लिकवर सर्व जग हाताशी येते. पण या आधुनिकतेने आपल्याला सोयी दिल्या आणि आपले ‘आयुष्य’ मात्र हिरावून घेतले. जशी जशी आधुनिकता वाढत चालली, तसतसे माणसाचे आयुष्य कमी होऊ लागले आहे. यंत्रांच्या वेगाशी स्पर्धा करताना आपण शरीराचे आणि मनाचे आरोग्य कोठेतरी गहाण ठेवले. पूर्वीची माणसे कष्ट करूनही शतायुषी व्हायची, कारण त्यांच्या जगण्यात निसर्गाचा सहवास आणि अन्नात सात्विकता होती. आज आपण आलिशान सोयीसुविधांच्या वेढ्यात आहोत, पण व्याधींनी विळखा घातला आहे. आपण ‘जगणे’ विसरलो आहोत आणि फक्त ‘धावणे’ शिकलो आहोत, हीच या आधुनिकतेची मोठी शोकांतिका आहे.
२. गॅसला रामराम आणि चुलीचे स्वागत
एक काळ असा होता जेव्हा घराघरांत चुली पेटत होत्या. पण विज्ञानाने प्रगती केली आणि स्वयंपाकघरात गॅस सिलिंडर आले. आज इंधनाचे वाढते दर आणि रासायनिक प्रक्रियेमुळे अन्नातील पोषकता कमी होत चालली आहे. भविष्य काळात पुन्हा असा दिवस येईल जेव्हा माणूस या गॅसला रामराम ठोकेल आणि पुन्हा एकदा चुलीचे स्वागत करेल. चुलीवरच्या भाकरीची चव आणि त्या अन्नातून मिळणारे आरोग्य आजच्या गॅसवरच्या अन्नात शोधूनही मिळत नाही. निसर्गाशी नातं सांगणारी ती चूल केवळ अन्नाला चव देत नव्हती, तर कुटुंबाला एकत्र धरून ठेवण्याचे काम करायची. काळाचे चक्र फिरून पुन्हा एकदा आपल्याला त्याच धुराविना शुद्ध आणि सात्विक आहाराकडे वळावे लागेल.
३. लॉकडाऊन: जेव्हा गावाने मायेची ऊब दिली
जेव्हा ‘लॉकडाऊन’ नावाचे संकट आले, तेव्हा या आधुनिक शहरांनी एका रात्रीत आपले हात झटकले. चकचकीत रस्ते ओस पडले आणि सिमेंटची जंगले माणसांना खायला उठली. त्या कठीण काळात माणसाला खऱ्या अर्थाने ‘गावाचे महत्त्व’ उमजले. अनवाणी पायांनी गावाची वाट धरताना लक्षात आले की, शहरात आपण फक्त एक ‘संख्या’ होतो, पण गावात आपण ‘कोणाचे तरी हक्काचे माणूस’ आहोत. सिमेंटच्या जंगलात जे समाधान मिळाले नाही, ते गावाच्या मातीच्या सुगंधात आणि आईच्या हातच्या साध्या भाकरीत मिळाले.
४. सायकल आणि बैलगाडी: साधेपणाची ओढ
ज्या सायकलला आणि बैलगाडीला आपण ‘मागासलेपणाचे प्रतीक’ मानून सोडून दिले होते, आज त्याच साधनांची आठवण आपल्याला व्याकुळ करत आहे. वाढत्या प्रदूषणाच्या धुरामुळे जेव्हा श्वास गुदमरू लागला, तेव्हा लक्षात आले की ती जुनी सायकल केवळ वाहन नव्हते, तर ते आरोग्याचे सोनेरी साधन होते. भविष्यात कदाचित असा काळ येईल जेव्हा इंधनाच्या मशिनी थांबतील, तेव्हा पुन्हा एकदा आपल्याला या निसर्गपूरक साधनांच्याच कुशीत शिरावे लागेल.
५. एक व्याकुळ प्रश्न: परत येतील का ते दिवस व जुन्या आठवणी..?
आजच्या या धकाधकीच्या जीवनात मन वारंवार एका वळणावर येऊन थांबते आणि विचारते— “परत येतील का ते दिवस व जुन्या आठवणी..?” ते कंदीलाच्या प्रकाशात केलेले अभ्यास, अंगणातल्या चांदण्यातल्या गप्पा, बैलगाडीच्या चाकांचा तो लयबद्ध आवाज आणि घराघरांतून येणारा चुलीवरच्या अन्नाचा सुवास… हे सर्व आता फक्त आठवणींच्या कप्प्यात उरले आहे का? आधुनिकतेने आपल्याला सोयी तर दिल्या, पण त्या काळातली ती निस्वार्थी माणुसकी आणि निवांतपणा आपण कुठे हरवून बसलो आहोत? त्या आठवणींचा सुवास पुन्हा एकदा आपल्या आयुष्यात दरवळेल का, हीच आजच्या पिढीची सर्वात मोठी ओढ आहे.
६. अंतिम सत्य: ‘जुने ते सोने’
या सर्व प्रवासाचे सार एकाच वाक्यात दडलेले आहे— ‘जुने ते सोने’. सोने कितीही जुने झाले तरी त्याची किंमत कमी होत नाही, उलट त्याची झळाळी वाढत जाते. तसेच आपली संस्कृती, आपली माणसे आणि आपले जुने साधे जगणे हेच आपल्या जीवनातील खरे ‘सोनं’ आहे.
नव्या युगाची साथ जरूर द्यावी, पण जुन्याचा आधार सोडू नये. कारण ज्या झाडाची मुळे खोलवर रुजलेली असतात, तीच झाडे वादळात टिकून राहतात. आपली जुनी मूल्ये आणि निसर्गावरचे प्रेम हीच आपली खरी मुळे आहेत. काळ बदलला तरी या मुळांशी घट्ट नाते असणे, यातच मानवाचे खरे हित आहे.
वृत्त संकलन आणि शब्दांकन: प्रेस मीडिया लाईव्ह
