अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा…

“अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा” ही म्हण केवळ व्यक्तीच्या अहंकारावर भाष्य करत नाही, तर व्यवस्थेतील एका वेगळ्याच वास्तवावर प्रकाश टाकते. काही वेळा एखादी व्यक्ती खरोखरच हुशार, दूरदृष्टी असलेली आणि कार्यक्षम असते. परंतु अशा व्यक्तीला मुख्य प्रवाहात आणण्याऐवजी तिला जाणीवपूर्वक बाजूला ठेवले जाते. कारण तिची गुणवत्ता इतरांना अस्वस्थ करते.

कार्यालयीन किंवा सामाजिक व्यवस्थेत अनेकदा असे दिसते की, खूप सक्षम आणि विचारशील व्यक्तीला महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्यांपासून दूर ठेवले जाते. तिच्या कल्पना योग्य असल्या तरी त्यांची दखल घेतली जात नाही. कारण एकच असते, ती व्यक्ती इतरांपेक्षा वरचढ ठरू नये. काही वेळा वरिष्ठांना स्वतःची जागा धोक्यात येईल अशी भीती वाटते, तर काही वेळा सहकाऱ्यांमध्ये मत्सराची भावना असते. परिणामी, त्या व्यक्तीच्या कौशल्याचा उपयोग न होता तो वाया जातो.

या परिस्थितीत नुकसान फक्त त्या व्यक्तीचे होत नाही, तर संपूर्ण संस्थेचे होते. योग्य व्यक्ती योग्य ठिकाणी नसल्यामुळे निर्णयांची गुणवत्ता कमी होते. नवकल्पना थांबतात आणि संस्था स्थिरावते. याउलट, जर अशा हुशार व्यक्तींना योग्य संधी दिली, तर त्या संस्थेला पुढे नेण्याची ताकद त्यांच्यात असते.

“अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा” या म्हणीचा हा पैलू आपल्याला सांगतो की, केवळ व्यक्तीचा अति शहाणपणा नाही, तर व्यवस्थेतील भीती, मत्सर आणि असुरक्षितता याही कारणांमुळे प्रतिभेला वाव मिळत नाही. हुशारीला रोखण्याऐवजी तिला योग्य दिशा दिली, तर ती सर्वांच्या प्रगतीचे साधन ठरू शकते.

शेवटी, कोणतीही व्यवस्था तेव्हाच सक्षम बनते जेव्हा ती आपल्या प्रतिभावान लोकांना ओळखते, त्यांना संधी देते आणि त्यांच्यामुळे स्वतःची उंची वाढवते. अन्यथा, “अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा” ही म्हण केवळ म्हण न राहता वास्तव बनते.