काखेत कळसा अन गावाला वळसा…
“काखेत कळसा अन गावाला वळसा” ही म्हण आपल्या दैनंदिन व्यवस्थेतील एका कटू वास्तवाकडे लक्ष वेधते. आपल्या हातात असलेली गोष्ट दुर्लक्षित करून दूरवर उपाय शोधण्याची सवय अनेक ठिकाणी दिसून येते. विशेषतः कार्यालयीन व्यवस्थेत हा प्रकार अधिक ठळकपणे जाणवतो. स्वतःच्या कार्यालयात पात्र, कुशल आणि अनुभवसंपन्न कर्मचारी असतानाही त्यांना डावलून बाहेरच्या लोकांना संधी देण्याची प्रवृत्ती वाढताना दिसते.
अनेक संस्थांमध्ये आतल्या कर्मचाऱ्यांनी वर्षानुवर्षे मेहनत करून आपली क्षमता सिद्ध केलेली असते. त्यांना कामाचा सखोल अनुभव, संस्थेची कार्यपद्धती आणि संस्कृती यांची चांगली जाण असते. तरीसुद्धा काही निर्णय घेणारे अधिकारी किंवा व्यवस्थापक बाहेरच्या व्यक्तींना प्राधान्य देतात. यामागे कधी व्यक्तिगत ओळखी, कधी राजकीय किंवा आर्थिक हितसंबंध, तर कधी केवळ दिखाऊपणा असतो. बाहेरून आलेल्या व्यक्तीला जास्त महत्त्व देणे म्हणजे संस्थेची प्रतिमा उंचावेल असा गैरसमज अनेकदा केला जातो.
या प्रवृत्तीमुळे सर्वात मोठा फटका बसतो तो संस्थेतील कर्मचाऱ्यांच्या मनोबलाला. त्यांच्या कष्टांची आणि गुणवत्तेची दखल घेतली जात नाही अशी भावना निर्माण होते. परिणामी त्यांची कार्यक्षमता कमी होते, असंतोष वाढतो आणि संघटनात्मक वातावरण बिघडते. काही वेळा तर सक्षम कर्मचारी नोकरी सोडून जाण्याचाही विचार करतात, ज्यामुळे संस्थेचे दीर्घकालीन नुकसान होते.
बाहेरच्या व्यक्तींना संधी देणे पूर्णपणे चुकीचे नाही, परंतु ते करताना अंतर्गत प्रतिभेला पूर्णपणे दुर्लक्षित करणे ही गंभीर चूक ठरते. योग्य संतुलन राखणे गरजेचे असते. संस्थेतील लोकांना प्रोत्साहन देत त्यांच्या कौशल्यांचा योग्य वापर केला, तर संस्थेची प्रगती अधिक स्थिर आणि परिणामकारक होऊ शकते.
“काखेत कळसा अन गावाला वळसा” ही म्हण आपल्याला हेच शिकवते की आपल्या जवळ असलेल्या साधनसंपत्तीची, माणसांची आणि क्षमतेची ओळख करून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. दूरवर उपाय शोधण्याऐवजी जवळच असलेल्या योग्य पर्यायांचा विचार केला, तर व्यवस्थेत पारदर्शकता, विश्वास आणि कार्यक्षमता या तिन्ही गोष्टींमध्ये नक्कीच वाढ होईल.
