सत्तेचा बुद्धिबळ : ‘कोण कोणा संगे’ न समजणारे महाराष्ट्राचे विचित्र राजकारण
महाराष्ट्राच्या राजकारणाने गेल्या काही वर्षांत इतक्या कोलांटउड्या घेतल्या आहेत की, सामान्य मतदाराला आता “आपला प्रतिनिधी नक्की कोणत्या विचाराचा आणि कोणत्या गटाचा आहे?” असा प्रश्न पडणे स्वाभाविक झाले आहे. कालचे कट्टर शत्रू आज गळ्यात गळे घालून फिरत आहेत, तर दशकांपासूनची मैत्री एका रात्रीत संपुष्टात आली आहे. यामुळेच आज महाराष्ट्राच्या गल्लीपासून दिल्लीपर्यंत एकच चर्चा आहे— “नेमकं कोण कोणासोबत आहे?”
१. विचारधारेचा अंत की सत्तेची ओढ?
एकेकाळी महाराष्ट्राचे राजकारण हे ठाम विचारधारेवर आधारलेले होते. प्रबोधनकार ठाकरे, शरद पवार, गोपीनाथ मुंडे किंवा विलासराव देशमुख यांसारख्या नेत्यांच्या भूमिका स्पष्ट असायच्या. मात्र, आजच्या काळात ‘विचारधारा’ हा शब्द केवळ भाषणांपुरता उरला आहे की काय, अशी शंका येते. सत्तेच्या समीकरणासाठी विसंगत विचारधारेचे पक्ष एकत्र येणे ही आता ‘नव्या युगाची रीत’ बनली आहे.
२. फोडाफोडीचे राजकारण आणि संभ्रमावस्था
शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस या दोन मोठ्या प्रादेशिक पक्षांमध्ये पडलेली उभी फूट हे या संभ्रमाचे मुख्य कारण आहे.
दोन शिवसेना आणि दोन राष्ट्रवादी: एकाच नावाची दोन चिन्हे आणि दोन गट झाल्यामुळे कार्यकर्ता संभ्रमात आहे.
नाती आणि निष्ठा: काका-पुतणे, भाऊ-भाऊ किंवा जुने मित्र आता एकमेकांसमोर उभे ठाकले आहेत. यामुळे मतदारांना नेमकी मत कोणाला द्यायचे, हे कळेनासे झाले आहे.
३. ‘गणिताच्या’ राजकारणाने हरवला ‘माणूस’
आजचे राजकारण हे केवळ बहुमताच्या आकड्यांवर अवलंबून आहे. सत्तेसाठी लागणारी मॅजिक फिगर (१४५) गाठण्यासाठी कोणत्याही थराला जाण्याची तयारी पक्षांनी दाखवली आहे. यात “नैतिकता” (Ethics) हा शब्द डिक्शनरीतून गायब झाल्यासारखा वाटतो. जेव्हा युती किंवा आघाडी होते, तेव्हा ती लोकांच्या हितासाठी आहे की केवळ सत्ता टिकवण्यासाठी, हा मोठा संशोधनाचा विषय बनला आहे.
४. मतदारांची हतबलता
एखाद्या उमेदवाराला विशिष्ट विचारधारेसाठी मतदान केल्यानंतर, तोच उमेदवार दुसऱ्या दिवशी विरुद्ध गटात सामील होतो, तेव्हा मतदाराचा लोकशाहीवरील विश्वास डळमळीत होतो. “आम्ही कोणालाही मतदान केले तरी शेवटी ते सोयीनुसार एकत्र येणारच आहेत,” ही भावना लोकशाहीसाठी घातक ठरू शकते.
निष्कर्ष: महाराष्ट्राच्या राजकारणातील हा ‘धुवाधार’ काळ आहे. इथे ‘शाश्वत मित्र’ नाही आणि ‘शाश्वत शत्रू’ ही नाही. सध्याच्या या गुंतागुंतीच्या वळणावर, सामान्य जनतेने केवळ पक्ष किंवा चिन्हाकडे न पाहता, उमेदवाराची वैयक्तिक पात्रता आणि त्याची कामाची पद्धत पाहणे अधिक गरजेचे झाले आहे. राजकारण्यांनी कितीही चकवा दिला तरी, अंतिम निर्णय हा ‘जनता जनार्दनाचाच’ असतो.
