आधारचा ‘जन्म’ आणि पुराव्याचा ‘वनवास’
अहो, काय सांगू तुम्हाला! आपल्या या महान लोकशाहीत ‘सामान्य जनता’ म्हणजे सरकारी प्रयोगाशाळेतला तो घटक आहे, ज्याच्यावर रोज नवनवे नियम आणि अजब प्रयोगांचे डोस दिले जातात. आता UIDAI ने एक नवा ‘डिजिटल’ धमाका केलाय. त्यांनी चक्क जाहीर केलंय की, आधार कार्ड म्हणजे तुमची ओळख आहे, तुमचा पत्ता आहे, पण तुमच्या जन्माचा ‘अंतिम पुरावा’ मात्र नाही! म्हणजे इतकी वर्ष ज्या आधार कार्डाला आम्ही सर्वस्व मानून खिशात जपलं, तो आधार आता वयाच्या बाबतीत मात्र ‘निराधार’ ठरला आहे.
जनतेने सुखाने दोन घास खावेत किंवा नियमांच्या जंजाळातून मुक्त होऊन शांत जगावे, हे बहुधा प्रशासकीय चौकटीला मान्य नसावे. ‘जनतेने सतत नवनव्या बदलांमुळे तणावातच राहिले पाहिजे’ हाच जणू काही धोरणकर्त्यांचा अघोषित नियम झाला आहे! एकदा एका कागदावर विश्वास ठेवावा, तोच नवा एखादा फतवा येतो आणि त्या विश्वासाची धूळधाण होते. ‘आज हे कागद जमा करा’, ‘उद्या ते बाद करा’, ‘परवा पुन्हा नवीन काहीतरी लिंक करा’—या चक्रव्यूहात सामान्य माणसाने नेमकं पोटापाण्याचं पाहायचं की या कागदपत्रांच्या कसरती करत सरकारी कार्यालयांचे उंबरठे झिजवायचे?
अहो, जेव्हा आधारची नोंदणी सुरू झाली, तेव्हा अनेकांनी आपली जन्मतारीख ‘अंदाजे’ सांगितली. जणू काही वय म्हणजे पावसाचा अंदाज किंवा शेअर बाजाराचा आकडा! आता प्रशासनाला अचानक उपरती झाली की हे ‘अंदाजे’ वय आता चालणार नाही. मग इतकी वर्ष या त्रुटींकडे डोळेझाक का केली गेली? अचानक असे मूलभूत बदल करायचे आणि जनतेला अडचणीच्या खाईत लोटून द्यायचे, हा प्रकार म्हणजे चालत्या गाडीचं चाक बदलण्यासारखा आहे. यामुळे सामान्य माणूस मात्र कायम ‘वेटिंग लिस्ट’वरच राहतो.
आता म्हणे वयाचा पुरावा द्यायला जन्म प्रमाणपत्र लागेल, दहावीची सनद लागेल किंवा पासपोर्ट लागेल. अहो, ज्या काळात आमचा जन्म झाला, त्याकाळी पाळण्यापेक्षा ‘पाऊस किती झाला’ आणि ‘धान्य किती पिकले’ याची नोंद गावागावांत जास्त असायची! आता ज्याला स्वतःची दहावीची मार्कशीट कपाटात तर सोडाच, पण आठवणीतही सापडत नाही, त्याने वयाचा पुरावा कुठून शोधून आणायचा? हे म्हणजे निमंत्रण देऊन जेवणाच्या पंगतीतून ताट ओढून घेण्यासारखा अजब प्रकार झाला!
आधार कार्डाचे महात्म्य इतके वाढवले गेले की ते प्रत्येक कामासाठी अनिवार्य झाले. बँकेत डोकं टेकवायला आधार, सिम कार्ड घ्यायला आधार, गॅसची सबसिडी पदरात पाडून घ्यायला आधार! पण जेव्हा खरोखर ‘अंतिम सत्य’ म्हणजे जन्मतारीख सिद्ध करण्याची वेळ आली, तेव्हा मात्र याच आधारने चक्क हात वर केले. हे पाहून हसावं की रडावं, हेच जनतेला समजेनासं झालंय.
थोडक्यात काय, तर आधार हे तुमचं केवळ ‘विजिटिंग कार्ड’ ठरलं आहे, ‘कुंडली’ नाही! जनतेला सतत रांगेत आणि अनिश्चिततेच्या गर्तेत ठेवण्याचा हा जो काही सिलसिला सुरू आहे, त्यातलाच हा एक नवा अध्याय. लक्षात ठेवा, आधार कार्ड तुम्हाला ‘माणूस’ म्हणून ओळख देईल, पण तुम्ही ‘कधी’ जन्माला आलात हे सिद्ध करायला मात्र तुमच्या शाळेच्या मास्तरांनी दिलेला तो जुना, विरलेला दाखलाच आता पुन्हा धुंडाळावा लागणार!
सांभाळा बाबांनो, या धोरणांच्या लहरीत उद्या कदाचित स्वतःला सिद्ध करण्यासाठी एखादा न भूतो न भविष्यती असा पुरावा मागायला हे मागे-पुढे पाहणार नाहीत! सध्या तरी इतकंच, बाकी ‘आधार’ असूनही वयाबाबत आपण आता ‘निराधार’ झालो आहोत, हेच खरं!
