“मी नाही त्यातली आणि कडी लाव आतली” – व्यवस्थेतील दुटप्पीपणाचे चित्र
समाजव्यवस्थेमध्ये अनेकदा काही व्यक्तींची अशी भूमिका दिसून येते की त्या स्वतःला निष्पाप, निरपराध आणि परिस्थितीपासून दूर असल्याचे दाखवतात. पण प्रत्यक्षात त्या घडामोडींमध्ये आतून पूर्णपणे गुंतलेल्या असतात. “मी नाही त्यातली आणि कडी लाव आतली” ही म्हण अशाच दुटप्पी वर्तनावर अचूक प्रकाश टाकते.
व्यवस्थेमध्ये काही लोक वरून नियम, नैतिकता आणि प्रामाणिकपणाची भाषा करतात. ते स्वतःला पारदर्शक आणि स्वच्छ प्रतिमेचे दर्शवतात. परंतु निर्णय प्रक्रियेमध्ये, व्यवहारांमध्ये किंवा गुप्त चर्चांमध्ये त्यांचा सहभाग असतोच. बाहेरून ते जणू काही सर्व गोष्टींपासून अलिप्त असल्याचे भासवतात, पण आतून सर्व दोऱ्या त्यांच्या हातात असतात.
उदाहरणार्थ, एखाद्या कार्यालयात एखादा चुकीचा निर्णय घेतला जातो. त्या निर्णयामागे अनेक लोकांची भूमिका असते. पण जेव्हा त्या निर्णयावर प्रश्न उपस्थित होतो, तेव्हा काही जण लगेच मागे सरकतात. “मी तर त्यात नव्हतोच” असे सांगून ते स्वतःची सुटका करून घेतात. पण प्रत्यक्षात त्यांची संमती, त्यांचे मौन किंवा त्यांची अप्रत्यक्ष मदत या सर्व गोष्टी त्या निर्णयाला कारणीभूत असतात.
अशा प्रकारचे वर्तन केवळ व्यक्तीच्या स्वार्थी वृत्तीचेच दर्शन घडवत नाही, तर संपूर्ण व्यवस्थेच्या विश्वासार्हतेलाही तडा देतो. जेव्हा जबाबदारी घेण्याची वेळ येते, तेव्हा पळ काढणारे आणि स्वतःला बाजूला ठेवणारे लोक व्यवस्थेमध्ये गोंधळ निर्माण करतात. परिणामी, प्रामाणिकपणे काम करणाऱ्या व्यक्तींवर अन्याय होतो.
ही म्हण आपल्याला एक महत्त्वाचा संदेश देते की, केवळ बाह्य स्वरूपावरून किंवा बोलण्यावरून व्यक्तीचे मूल्यमापन करू नये. खरे चित्र हे त्यांच्या कृतीतून आणि जबाबदारी स्वीकारण्याच्या वृत्तीतून समोर येते. जो व्यक्ती आपल्या कृतींसाठी उभा राहतो, तोच खरा प्रामाणिक असतो.
आजच्या काळात व्यवस्थेमध्ये पारदर्शकता, उत्तरदायित्व आणि नैतिकता यांची गरज अधिक आहे. “मी नाही त्यातली आणि कडी लाव आतली” अशी वृत्ती सोडून, प्रत्येकाने आपल्या भूमिकेची जबाबदारी स्वीकारली तरच एक सक्षम आणि विश्वासार्ह व्यवस्था निर्माण होऊ शकते.
