अग्रलेख: शिक्षण की शोषणाचे कसाईखाने?

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी या देशाला महामंत्र दिला होता की, “शिक्षण हे वाघिणीचे दूध आहे आणि जो ते प्राशन करील तो गुरगुरल्याशिवाय राहणार नाही!” पण आजच्या महाराष्ट्रात आणि देशात या वाघिणीच्या दुधाचे काय झाले आहे? आज शिक्षणाचे रूपांतर वाघिणीच्या दुधातून ‘डेअरी फार्म’मध्ये झाले असून, त्या दुधात भेसळ करणार्‍या शिक्षणसम्राटांनी आपला धंदा मांडला आहे. आजच्या या विशेष अग्रलेखात आपण या शिक्षण व्यवस्थेचा आणि त्यात पिचलेल्या पिढीचा पंचनामा करणार आहोत!

पदव्यांचे कारखाने आणि लाचार वाघ

पूर्वी शिक्षण घेतलेला माणूस म्हणजे समाजाचा ताठ कणा असायचा. आजची शिक्षणपद्धती म्हणजे नुसता पदव्यांचा ‘कारखाना’ झाली आहे. विद्यापीठांतून दरवर्षी पदव्यांचे लोंढेच्या लोंढे बाहेर पडतायत; पण हे पदवीधर बाहेर आले की वाघासारखे डरकाळी फोडण्याऐवजी, एखाद्या आयटी कंपनीच्या दारात शेपूट हलवत ‘रेझ्युमे’ नावाचे हाडूक घेऊन उभे राहतात. ज्या दुधाने रक्तात क्रांतीची उष्णता यायला हवी होती, त्या दुधाने आजच्या पिढीला नुसतीच ‘ॲसिडिटी’ होतेय! अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्याची ताकद ज्या शिक्षणाने द्यायला हवी होती, ते शिक्षण आज फक्त ‘पॅकेज’ किती लाखांचे मिळणार, यावर येऊन ठेपले आहे. हा पदवीचा कागद आहे की रद्दीचा तुकडा, हेच आता ओळखणे कठीण झाले आहे!

फिचे आकडे आणि पालकांचे फुटलेले नशीब

आजकालच्या शाळा म्हणजे शाळा राहिल्या नसून ते ‘पंचतारांकित हॉटेल्स’ झाले आहेत. पोराला शाळेत टाकायचे म्हणजे बापाला स्वतःची किडनी गहाण ठेवावी लागते, इतकी भयानक परिस्थिती आहे. वाघिणीचे दूध इतके महाग झाले आहे की बिचाऱ्या सामान्य माणसाला आता ‘बकरीच्या दुधावर’ समाधान मानावं लागतंय. आणि लाखांनी फी भरून बाहेर पडलेला पोरगा जेव्हा “मला साखरेवर नीट निबंध लिहिता येत नाही” म्हणतो, तेव्हा प्रश्न पडतो की या वाघिणीला कुणीतरी ‘घास’ नीट भरवला आहे की नाही? हे शिक्षणाचे मंदिर आहे की गरिबांना लुटणारे शोषणाचे कसाईखाने?

कुठे गेले ते ‘गुरगुरणारे’ वाघ..?

शिक्षणसम्राटांची टोळी: आजकालचे खरे वाघ तर राजकारणात आहेत. ज्यांनी कधी चुकूनही शाळेची पायरी चढली नाही, तेच आज मोठे ‘शिक्षण सम्राट’ बनून ज्ञानदान करण्याच्या नावाखाली रग्गड पैसा कमावतायत.

पुस्तकी गुलाम : आमचा आजचा विद्यार्थी पुस्तकातील पानांवर नुसते डोळे फिरवतोय, पण समाजातील साचलेल्या घाणीवर आणि भ्रष्टाचारावर गुरगुरायला मात्र तो साफ विसरलाय.

डिजिटल भ्रम : आजच्या पोरांना वाघिणीचे दूध सुद्धा ‘गुगल पे’ वर हवे आहे! स्वतःचे डोकं चालवून ज्ञान मिळवण्यापेक्षा ‘कॉपी-पेस्ट’ करण्यातच त्यांची बुद्धी गुरगुरतेय.

सावधान, आता तरी जागे व्हा!

मीडिया च्या शैलीत सांगायचे झाले तर, नुसते दूध प्यायल्याने कुणी वाघ होत नाही, तर त्यासाठी छातीत ‘वाघाचे काळीज’ लागते. पदव्यांच्या सिमेंटच्या भिंती उभ्या करण्यापेक्षा विचारांची धार लावणारं शिक्षण आज गरजेचं आहे. जर तुमचं शिक्षण तुम्हाला गरिबाच्या डोळ्यातले अश्रू पुसायला लावत नसेल आणि भ्रष्टाचाराच्या थोबाडीत मारायला प्रवृत्त करत नसेल, तर ते वाघिणीचे दूध नसून नुसते ‘सफेद पाणी’ आहे हे समजून जा!

आम्हाला आज अशा वाघांची गरज आहे जे अन्यायासमोर हिमतीने उभे ठाकतील. पण दुर्दैवाने, आजचा तथाकथित सुशिक्षित समाज फक्त टीव्हीवरच्या बातम्या पाहून घरातल्या सोफ्यावर बसून ‘फेसबुक-ट्विटर’वर गुरगुरतो आणि दुसऱ्या दिवशी पुन्हा गुमान गुलामासारखा कामाला लागतो. लक्षात ठेवा, वाघिणीचे दूध प्यायलेला माणूस लाचार नसतो, तो ‘झुंजार’ असतो!

डिग्रीचा कागद की रद्दीचा तुकडा? वाघिणीचं दूध पिऊनही पोरं ‘म्याऊं-म्याऊं’ का करतायत?