अग्रलेख: लोकांचा श्वास रोखणाऱ्या बाबांचाच श्वास कोंडला ; पतंजलीच्या दुकानावर कायद्याचे ‘टाळे’!
अहो, आश्चर्यम! कलियुगात काय काय पाहावे लागेल याचा काही नेम नाही. ज्यांच्या योगसाधनेच्या एका फुत्काराने देशातील कोट्यवधी लोकांची पोटे आत-बाहेर होऊ लागली, ज्यांच्या केवळ नावाने भल्याभल्यांचे रक्तदाब खाली-वर होऊ लागले, त्या आधुनिक व्यावसायिक साम्राज्यावर मुंबईच्या ‘एफडीए’ (FDA) नामक एका इवल्याशा सरकारी खात्याने थेट ‘कायद्याचा दणका’ उडवला आहे! काय तर म्हणे, तुमच्या औषधांचे उत्पादन परवाने तात्काळ प्रभावाने निलंबित!
आम्हाला तर आधी वाटले, ही सुद्धा दूरदर्शनवर येणारी एखादी नवीन जाहिरात असावी. जसे त्यांचे ‘दंतकांती’ वापरून तोंडातून सुगंधी सुभाषिते बाहेर पडतात, तसेच या परवाना निलंबनाने यांच्या दिव्य शक्तीला आणखीनच धार येईल की काय, अशी शंका आम्हाला आली. पण नाही, हे प्रकरण आता संपूर्णपणे कायदेशीर चौकटीत अडकले आहे. सर्वोच्च न्यायालयाने आधीच डोळे वटारले होते, आणि आता एफडीएच्या अधिकाऱ्यांनी थेट नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या उत्पादनांवरच कारवाईचा बडगा उगारला आहे!
प्रशासनाने या कारवाईसाठी ‘ड्रग्ज अँड मॅजिक रेमेडीज अॅक्ट’ या कायद्याचे कलम पुढे केले आहे. म्हणजे अवाजवी आणि जादुई उपचाऱ्यांच्या जाहिरातींवर बंदी! अहो, पण जिथे केवळ लवंग-इलायचीच्या बळावर आणि अनुलोम-विलोमच्या जोरावर गंभीर आजार पळवून लावण्याचे दावे केले जातात, तिथे या इंग्रजळलेल्या कायद्याच्या चौकटी काय कामाच्या? पण कायदा शेवटी कायदा असतो. कायद्याच्या लाठीला जसा आवाज नसतो, तसाच व्यावसायिक दाव्यांनाही आता प्रयोगशाळेच्या (लॅबच्या) टेस्ट ट्यूबमध्ये स्वतःला सिद्ध करावेच लागणार आहे.
या कायदेशीर कारवाईमुळे भारतातल्या प्रामाणिक ग्राहकांची अवस्था मात्र अत्यंत केविलवाणी झाली आहे. गेले काही वर्षे जो तो उठत होता आणि सकाळी चहाऐवजी आवळा रस पीत होता. केस धुवायला ‘केशकांती’, दात घासायला ‘दंतकांती’, आणि आता बिचाऱ्या ग्राहकांच्या चेहऱ्यावरची ‘कांती’च उडाली आहे! ज्या साबणावर, तेलावर आणि च्यवनप्राशावर जनतेने डोळे मिटून विश्वास ठेवला, त्या उत्पादनांचे परवानेच सरकारने ‘सस्पेंड’ केले म्हटल्यावर, ग्राहक आता विचार करत आहेत—”आम्ही इतके दिवस जी औषधे पोटात ढकलत होतो, ती रोगावर गुण करत होती की आमच्याच सोशिकतेची परीक्षा घेत होती?”
आता एफडीएने या प्रकरणी व्यवस्थापनाला ‘कारणे दाखवा’ नोटीस बजावून “ग्राहकांची दिशाभूल का केली?” असा थेट सवाल उपस्थित केला आहे. ही संपूर्ण लढाई आता वैयक्तिक अभिनिवेशाची राहिलेली नसून, ती ग्राहक हित आणि ‘औषध नियंत्रण कायदा’ या चौकटीत आली आहे. इतके दिवस लोकांना “श्वास आत घ्या… श्वास रोखून धरा…” असे सांगणाऱ्या या साम्राज्याचा स्वतःचा श्वास मात्र सध्या कोर्टाने आणि कायद्याने चांगलाच रोखून धरला आहे, एवढे मात्र नक्की!
पतंजली व्यवस्थापन आता एफडीएच्या या नोटिसीला आणि सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांना कायद्याच्या कक्षेत राहून कसे उत्तर देते, याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे. तोपर्यंत, जनतेने आपले दात आणि पोट दोन्ही सांभाळावे, हीच ” इच्छा!
