अग्रलेख: आरक्षणाचा ‘हातोडा’ आणि दिग्गजांचा ‘मोड’!
पुण्याच्या राजकारणात आज नियतीने असा काही ‘चमत्कार’ करून दाखवला आहे की, भल्याभल्या राजकीय चाणक्यांची मती गुंग व्हावी! भारतीय जनता पक्षाने पुणे महापालिकेत ११९ जागांचे प्रचंड बहुमत मिळवून सत्तेचा सोपान तर सर केला, पण महापौरपदाच्या गादीवर बसण्याचे डोहाळे लागलेल्या अनेक ‘बड्या गड्यांचा’ आरक्षणाच्या एका फटकाऱ्याने पुरता ‘बकासूर’ करून टाकला आहे. ‘सर्वसाधारण महिला’ आरक्षणाची ती चिठ्ठी काय निघाली, जणू काही पुरुषी अहंकाराच्या महालावर वीजच कोसळली!
पुणे हे विद्येचे माहेरघर असेलही, पण हे राजकारणाचेही मोठे आखाडा आहे. या आखाड्यात शड्डू ठोकून बसलेले गणेश बिडकर काय, धीरज घाटे काय, श्रीनाथ भिमाले काय किंवा राजेंद्र शिळीमकर काय—या सर्वांनी महापौरपदाच्या ‘मुंडावळ्या’ बांधून, अंगावर भरजरी शाल पांघरून विजयाची स्वप्ने रंगवली होती. पण आरक्षणाचा हातोडा असा काही पडला की, या साऱ्यांच्या महत्त्वाकांक्षांचा ‘पत्ता कट’ झाला आहे. कालपर्यंत जे ‘भावी महापौर’ म्हणून छाती फुगवून फिरत होते, त्यांचे चेहरे आज वाळलेल्या पाल्यासारखे निस्तेज झाले आहेत. नियतीची थट्टा बघा कशी असते; ज्यांना वाटले आपण पुण्याला जिंकले, त्यांनाच आज एका नियमाने हरवले आहे!
२०१७ मध्ये मुक्ता टिळकांच्या रूपाने पुण्याने एक सुसंस्कृत महिला चेहरा पाहिला होता. आता सहा वर्षांनंतर पुन्हा एकदा पुण्याच्या गादीवर ‘ती’चाच हुकूम चालणार आहे. पण प्रश्न हा आहे की, ही महिला महापौर खरोखरच पुण्याचे प्रश्न सोडवणारी ‘रणरागिणी’ असेल की, सत्तेचा रिमोट कंट्रोल हाती ठेवणाऱ्या या ‘विस्थापित’ नेत्यांच्या हातातील बाहुली? ज्या पुण्यात सावित्रीबाईंनी ज्ञानाची ज्योत पेटवली, त्या पुण्याचा कारभार करताना आताच्या महिला नेतृत्वाला या पुरुषी वर्चस्वाच्या सावलीतून बाहेर पडावे लागेल.
आता म्हणे, या ‘पत्ता कट’ झालेल्या नेत्यांचे पुनर्वसन करण्यासाठी भाजपने ‘बॅकअप प्लॅन’ची खैरात वाटण्याचे ठरवले आहे. कोणाला स्थायी समितीची रसद, कोणाला सभागृह नेतेपदाचा मान, तर कोणाला शहर सुधारणा समितीची खुर्ची! म्हणजे “साखर नाही तर गुळावरच समाधान माना” असा हा केविलवाणा प्रकार आहे. अहो, हे शहर सुधारणेच्या गप्पा मारणारे नेते स्वतःच्या महत्त्वाकांक्षेच्या सुधारणेतच इतके गुंतले आहेत की, त्यांना पुणेकरांच्या वाहतूक कोंडीचे आणि पाण्याचे प्रश्न दिसतील का, हीच खरी शंका आहे.
पुण्याचा महापौर होणे हे भाग्याचे लक्षण आहे, पण ते भाग्याचे असेल की केवळ ‘नावापुरते’ हे आता काळच ठरवेल. आरक्षणाच्या या हातोड्याने आज तरी या दिग्गज पुरुषांना ‘घरचा रस्ता’ दाखवला आहे. पुण्याच्या गादीवर पुन्हा एकदा स्त्री-शक्तीचा जागर होणार हे नक्की, पण हा जागर पुण्याच्या कल्याणासाठी व्हावा, नेत्यांच्या स्वार्थासाठी नको!
थोडक्यात काय, तर – नशिबाचा खेळ आणि आरक्षणाचा मेळ; यातूनच ठरणार आता पुण्याचा ‘खेळखंडोबा’ की ‘विकास मेळ’!
