अग्रलेख : एक दिवा विझला… आता तरी शिक्षण व्यवस्था जागी होणार का?
परभणीचे आदर्श शिक्षक रवी स्वामी यांच्या आकस्मिक निधनाने केवळ एका कुटुंबाचा आधार हिरावला गेलेला नाही, तर संपूर्ण शिक्षण क्षेत्राची मने हेलावून गेली आहेत. वयाच्या अवघ्या ५४ व्या वर्षी एका हसतमुखाच्या, संवेदनशील आणि विद्यार्थ्यांवर जिवापाड प्रेम करणाऱ्या शिक्षकाचे आपल्यातून असे अचानक निघून जाणे मनाला चरे पाडणारे आहे. त्यांच्या पश्चात त्यांची वृद्ध आई, पत्नी आणि दोन मुलींवर कोसळलेला दुःखाचा डोंगर इतका मोठा आहे की, त्याचे केवळ शब्दांत सांत्वन करणे अशक्य आहे. मात्र, या दुःखद घटनेनंतर सहकारी शिक्षकांनी आणि शिक्षक संघटनांनी जो उद्वेग व्यक्त केला आहे, तो अत्यंत संवेदनशील आणि विचार करायला लावणारा आहे. शिक्षक रवी स्वामी यांच्यावर अध्यापनाच्या पवित्र कर्तव्याव्यतिरिक्त बीएलओ (BLO) कामे, निवडणूक प्रक्रिया, विविध शासकीय सर्वेक्षणे आणि ऑनलाइन अहवाल सादर करण्याचा कमालीचा मानसिक ताण होता, ही वस्तुस्थिती आता समोर आली आहे.
हा केवळ एका कर्तव्यदक्ष शिक्षकाच्या जीवनप्रवासाचा अंत नाही, तर आज आपल्या राज्यातील शिक्षकांना ज्या मूक आणि असह्य मानसिक तणावातून जावे लागत आहे, त्याचे हे अत्यंत विदारक आणि वेदनादायी चित्र आहे.
शिक्षकांचे अंतःकरण आणि अशैक्षणिक कामांचा भार
एक शिक्षक जेव्हा वर्गात जातो, तेव्हा त्याने संपूर्ण लक्ष आपल्या विद्यार्थ्यांच्या भविष्यावर आणि त्यांच्या गुणवत्तेवर केंद्रित करायला हवे. परंतु, आजची परिस्थिती अत्यंत क्लेशदायक झाली आहे. बालकांचा मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा अधिकार कायदा, २००९ (RTE Act) मधील कलम २७ स्पष्टपणे सांगते की, शिक्षकांना केवळ दशवार्षिक जनगणना, आपत्ती निवारण आणि मुख्य निवडणुका या तीनच कायदेशीर कामांव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही बिगर-शैक्षणिक कामांसाठी नियुक्त केले जाऊ नये. हा नियम शिक्षकांचे मानसिक स्वास्थ्य टिकून राहावे आणि विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक नुकसान होऊ नये, म्हणूनच अत्यंत विचारपूर्वक बनवण्यात आला आहे.
परंतु, अत्यंत खेदाने म्हणावे लागते की, प्रत्यक्ष जमिनीवर या कायदेशीर तरतुदींची अंमलबजावणी होताना दिसत नाही. वर्षभर चालणारी विविध सर्वेक्षणे, मतदार याद्यांची दुरुस्ती आणि दररोज मोबाईलवर वेगवेगळ्या शासकीय ॲप्सवर ऑनलाईन माहिती अपलोड करण्याची सक्ती यामुळे शिक्षकांचे अध्यापनातील लक्ष विचलित होत आहे. रात्रंदिवस याच ताणाखाली जगताना, मुलांचे नुकसान तर होतेच, पण त्यासोबतच शिक्षकांच्या आरोग्यावरही त्याचा अत्यंत गंभीर परिणाम होत आहे. शिक्षक हा समाजाचा कणा आहे, जर हा कणाच अशा मानसिक ओझ्याखाली खचून गेला, तर आपण समृद्ध पिढी कशी घडवणार, हा प्रश्न प्रत्येक सुजाण नागरिकाच्या मनाला पाझर फोडणारा आहे.
संवेदनशीलता आणि न्यायाची आर्त हाक
या अत्यंत दुर्दैवी घटनेनंतर आता केवळ शासकीय शोक व्यक्त करून किंवा कागदी आश्वासन देऊन चालणार नाही. शासनाने आता तरी या विषयाकडे अत्यंत संवेदनशीलतेने आणि माणुसकीच्या दृष्टिकोनातून पाहणे गरजेचे आहे. सर्वात पहिली पायरी म्हणजे, आरटीई (RTE) कायद्याच्या कलम २७ चे तंतोतंत पालन करून शिक्षकांना सर्व प्रकारच्या अतिरिक्त, अशैक्षणिक आणि कारकुनी कामांतून कायमची आणि संपूर्ण मुक्ती दिली पाहिजे. बीएलओ आणि सर्वेक्षणांसारख्या कामांसाठी स्थानिक प्रशासनाने सुशिक्षित बेरोजगारांची किंवा स्वतंत्र यंत्रणेची नियुक्ती करावी, जेणेकरून प्रशासनाचे कामही होईल आणि शिक्षकांचे मानसिक स्वास्थ्यही जपले जाईल.
त्याचप्रमाणे, ज्या कुटुंबाचा मुख्य कमावता आधार शासकीय कामाच्या अतिताणामुळे अकाली गेला, त्या दिवंगत शिक्षक रवी स्वामी यांच्या कुटुंबाला शासनाने तात्काळ भरीव आर्थिक साहाय्य मंजूर केले पाहिजे. तसेच त्यांच्या वारसाला अनुकंपा तत्त्वावर सख्खेदिलाने शासकीय सेवेत सामावून घेऊन त्यांना कायदेशीर व सामाजिक न्याय दिला पाहिजे, हीच या वेळी त्यांच्या कुटुंबाला सर्वात मोठी मदत ठरेल.
शिक्षक रवी स्वामी आज आपल्यात नाहीत, त्यांच्या वर्गातील रिकामी खुर्ची आणि त्यांच्या विझलेल्या घराचा दिवा पाहून मन सुन्न होते. या घटनेतून बोध घेऊन जर सरकारने शिक्षकांवरील हा अतिरिक्त कामांचा भार तातडीने कमी केला नाही, तर ही यंत्रणा आणखी कितीतरी शिक्षकांचे मानसिक आरोग्य धोक्यात घालेल. या संवेदनशील विषयावर तात्काळ तोडगा काढणे आणि आपल्या ‘गुरूजींना’ सन्मानाने केवळ शिकवण्याचे स्वातंत्र्य देणे हीच काळाची गरज आहे.
प्रेस मीडिया लाईव्हच्या वतीने दिवंगत शिक्षक रवी स्वामी यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली! ईश्वर त्यांच्या आत्म्यास चिरशांती देवो व त्यांच्या कुटुंबीयांना हे दुःख सहन करण्याची शक्ती प्रदान करो.
