“शिक्षणाचा बाजार आणि आयुष्याचा जुगार; बापाच्या खांद्यावर कर्जाचे ओझे की मृत्यूचे मरण?”
लेखक : मेहबूब सर्जेखान ज्येष्ट पत्रकार
” आजच्या युगात विद्येचा अर्थच बदलला आहे. आज विद्या माणसाला ‘मुक्त’ करत नाही, तर बापाला बँकांच्या आणि सावकारांच्या पाशात कायमचं ‘भुक्त’ करून टाकते! आजच्या या युगात शिक्षण घेणे हे सर्वसामान्यांचे काम राहिलेले नाही. गरिबाच्या पोराने पाटीवर ‘अ’ अननसाचा गिरवण्यापूर्वीच बापाच्या कपाळावर ‘अ’ हताशपणाचा उमटतोय!
लाखांची फी आणि बापाची लाचारी!
अहो, आज शिक्षण घ्यायचे म्हणजे लाखो रुपये लागतात! ही कसली फी आणि हा कसला दर? एका साध्या पदवीसाठी लाखो रुपयांची मागणी केली जाते. प्रश्न असा पडतो की, सामान्य माणसाने हे ‘लाख रुपये’ कुठून आणायचे? काय जमिनी विकायच्या? की स्वतःची किडनी गहाण ठेवायची? बापाने जन्मभर रक्ताचं पाणी करून कमावलेला एक-एक पैसा या शिक्षणसम्राटांच्या घशात जातो. गरिबाच्या मुलाने बुद्धिमान असून उपयोग नाही, त्याच्या बापाच्या खिशात ‘लाख रुपये’ असतील तरच त्याला ज्ञानाच्या मंदिरात प्रवेश मिळतो. हे ज्ञानदान नसून, पैशांचा उघडउघड बाजार आहे!
हॉस्पिटलचे कसाईखाने आणि भाजीपाल्याचा दर
दुर्दैवाने या कचाट्यातून वाचलात आणि आजारी पडलात, तर हॉस्पिटलचा खर्च इतका भरमसाठ असतो की माणसाला आजारापेक्षा ‘बिलाची’च जास्त भीती वाटते! साधी शिंक आली तरी डॉक्टर दहा चाचण्या करायला लावतात. तिकडे भाजीबाजारात गेलात तर भाजीपाल्यासाठी रोज २०० रुपये लागतात! कोथिंबिरीची जुडी आहे की सोन्याची काडी? बँकेत गेलात तर तिथे ‘मिनिमम बॅलन्स’ची पीडा आणि वर प्रत्येक गोष्टीला ‘आधार कार्ड’ लिंक करा! या सर्व त्रासामुळे सामान्य माणसाच्या डोक्यात आता एकच विचार येतो— “संसार करावा की संन्यास घ्यावा?”
रात्रीची ‘नशा’ आणि व्यथा
दिवसभर महागाईशी दोन हात करायचे, हॉस्पिटलच्या बिलांचे आकडे मोजायचे आणि रात्री ‘लाख रुपयांच्या फी’च्या विवंचनेत जगायचं. या सर्व मानसिक छळामुळे सामान्य माणसाला “रात्री घेतल्याशिवाय झोपच लागत नाही!” जेव्हा जगणंच असह्य होतं, तेव्हा माणूस नशेकडे वळतो. सरकारने ‘नशामुक्त भारत’च्या गप्पा मारण्यापेक्षा आधी ‘लूटमुक्त भारत’ करून दाखवावा. दिवसा महागाईने मारायचे आणि रात्री विवंचनेने मरायचे, हीच का तुमची प्रगती?
शेवटचा मर्मभेद
पदवीदान समारंभात पोरगा जेव्हा ‘पदवीची टोपी’ हवेत उडवतो, तेव्हा बापाच्या खांद्यावर मात्र ‘कर्जाचा डोंगर’ कोसळलेला असतो. मुलाच्या डोक्यात ज्ञान जातंय की नाही न कळे, पण बापाचे केस मात्र ‘कुठून आणायचे लाख रुपये’ या काळजीत पांढरे झालेत. बापाने मुलाच्या भविष्यासाठी स्वतःचे वर्तमान, आरोग्य आणि शांती तिन्ही गहाण ठेवली आहे.
मर्म: शिक्षण महाग, उपचार महाग आणि मरण तर त्याहून महाग! जर या देशात शिक्षण फक्त श्रीमंतांची मक्तेदारी होणार असेल, तर साक्षरतेच्या या मिशनचा काय उपयोग? सामान्य माणसाच्या नशिबी फक्त ‘कर्ज’ आणि ‘व्यसन’च उरणार असेल, तर या व्यवस्थेला धिक्कार असो!
