अर्ध्या हळकुंडात पिवळे होणे…
थोडे अधिक ज्ञान मिळाले की काही लोकांच्या वागण्यात एक सूक्ष्म पण स्पष्ट बदल दिसू लागतो. स्वतःला इतरांपेक्षा श्रेष्ठ समजण्याची भावना नकळत मनात घर करू लागते. ही भावना सुरुवातीला आत्मविश्वासासारखी वाटते, पण हळूहळू ती अहंकारात परिवर्तित होते. ज्ञानाचा खरा हेतू माणसाला नम्र बनवणे असतो, परंतु अपुर्या समजुतीमुळे तेच ज्ञान माणसाला इतरांपासून दूर नेऊ लागते.
कार्यालयीन किंवा सामाजिक व्यवस्थेत असे अनेक उदाहरणे दिसतात. एखाद्या व्यक्तीने काही नवीन कौशल्य आत्मसात केले किंवा थोडे अधिक शिक्षण घेतले की तो इतरांच्या मतांना कमी लेखू लागतो. चर्चा करताना स्वतःचाच आवाज मोठा ठेवण्याचा प्रयत्न करतो. इतरांच्या अनुभवाला, ज्ञानाला किंवा मतांना किंमत देणे त्याला कमीपणाचे वाटते. अशा वागण्यामुळे सहकाऱ्यांमध्ये दुरावा निर्माण होतो आणि सहकार्याची भावना कमी होते.
प्रत्यक्षात ज्ञान हे समुद्रासारखे विशाल असते. आपण त्यातील केवळ काही थेंब आत्मसात करतो. हे सत्य लक्षात घेतले तर अहंकाराला जागाच उरत नाही. खरे ज्ञानी लोक नेहमी शिकण्याच्या भूमिकेत असतात. ते स्वतःला सर्वज्ञ समजत नाहीत, उलट प्रत्येकाकडून काहीतरी शिकण्याची तयारी ठेवतात. म्हणूनच त्यांना समाजात आदर मिळतो.
थोड्या ज्ञानामुळे निर्माण होणारा गर्व माणसाच्या प्रगतीला अडथळा ठरतो. कारण तो नवीन गोष्टी शिकण्याची दारे बंद करतो. जो स्वतःला पूर्ण समजतो, तो पुढे कधीच वाढू शकत नाही. याउलट जो नम्र राहतो, तो सतत शिकत राहतो आणि अधिक परिपूर्ण बनतो.
म्हणूनच, ज्ञान मिळवणे जितके महत्त्वाचे आहे, तितकेच त्या ज्ञानाबरोबर नम्रता ठेवणे आवश्यक आहे. स्वतःला श्रेष्ठ समजण्याऐवजी इतरांच्या गुणांचा आदर केला, तरच खरे ज्ञान प्राप्त झाल्याचे मानता येईल.
