उगवला तो मावळणारच..! ‘सूर्यास्ता’चा अटळ आणि नैसर्गिक नियम
नमस्कार..!
निसर्गाच्या शाळेत आपण पाटी-पेन्सिल घेऊन बसलो, की पहिला धडा काय मिळतो? तर, “जे उगवले आहे, ते मावळणारच!” सूर्य सकाळी तांबूस कांती लेवून पूर्व दिशेला मोठ्या थाटात प्रकट होतो, जणू काही अख्खं आकाश याच्याच बापाचं आहे अशा थाटात दुपारी तळपतो; पण त्याच सूर्याला संध्याकाळी बिचाऱ्याला तांबडं होऊनच मावळतीच्या विहिरीत उडी मारावी लागते. हा सूर्याचा पराभव नाही, तर तो निसर्गाचा ‘रिटायरमेंट’ प्लॅन आहे! दुर्दैवाने, हा साधा धडा केवळ मोठ्या खुर्चीवर बसलेल्यांनाच नाही, तर स्वतःला अक्कलशून्य समजणाऱ्या अनेक ‘बड्या’ प्रस्थ्यांनाही समजत नाही. त्यांना वाटतं, एकदा का आपण शिखरावर बसलो की तिथं आता कायमचा ‘मुक्काम पोस्ट’ ठोकला!
बदलेली वेळ आणि निमित्ताचा खेळ
माणसाच्या आयुष्यात आणि कोणत्याही क्षेत्रातील पदोपदी काहीही उगाच घडत नाही. चांगले होण्यासाठी जसे एखादे निमित्त लागते, तसेच वाईट होण्यासाठी सुद्धा एखादे निमित्तच लागते! कधी कधी एखाद्याचं चांगलं व्हायला त्याचं ‘नशीब’ निमित्त ठरतं, तर कधी कधी एखाद्याचं वाटोळं व्हायला त्याचं ‘तोंड’ निमित्त ठरतं! पण या सगळ्यामागे एकच सुत्रधार असतो, तो म्हणजे ‘वेळ’.
राजकारण असो किंवा अन्य कोणतेही क्षेत्र असो, एकदा का वेळ बदलली की सगळंच बदलायला लागतं. कालपर्यंत जे तुमच्या शब्दाखातर मान खाली घालून उभे होते, तेच आज तुमच्याकडे पाहून ‘कोण हा?’ असा चेहरा करतात. वेळ बदलली की सावलीसुद्धा साथ सोडते, तिथे या कार्यकर्त्यांची आणि चमच्यांची काय कथा? क्षेत्र कोणतेही असो—व्यापार असो वा समाजकारण—काळाचा महिमा असा आहे की तो जुन्या मोडक्या खुर्च्यांना निरोप दिल्याशिवाय नव्या बाकड्यांना जागा करून देत नाही!
आजचा दिवस आणि उद्याची भ्रांत
आमचे जुने जाणकार म्हणतात, “आजचा दिवस उद्या राहत नाही.” किती शंभर नंबरी सत्य आहे हे! आज ज्यांच्या दारात गाड्यांचा असा ताफा आहे की जणू काही ‘एटीओ’चं ऑफिसच तिथं स्थलांतरित झालंय, त्यांच्या नशिबात उद्याची सकाळ काय घेऊन येईल, हे सांगायला स्वतः ब्रह्मदेवालाही कोपरखळी मारून विचारावं लागेल. समाजात वावरताना आपण पाहतो की, कालचे ‘लखपती’ आज साध्या एसटीने प्रवास करत आहेत आणि कालचे ‘मजूर’ आज विमानतळावर व्हीआयपी लाउंजमध्ये बसले आहेत.
हा जो काळाचा फेरा आहे, तो अत्यंत निष्ठुर आणि ‘थेट’ असतो. कोणत्याही क्षेत्रातील प्रभाव हा काही कायमचा डिंक लावलेला नसतो, तर तो एक फिरता पाळणा आहे. पाळणा वर गेला की माणसाला वाटतं आपणच आता ढगांचे मालक झालो; पण गड्या, त्याच पाळण्याला खाली यावंच लागतं, कारण खाली जमिनीवर आल्याशिवाय पुन्हा ‘ढोकळा’ खायला मिळत नाही!
संविधान आणि सामाजिक न्याय
आपल्या भारताच्या संविधानाने कोणालाही ‘अमरपट्टा’ दिलेला नाही. संविधानाच्या प्रास्ताविकेतील ‘आम्ही भारताचे लोक’ हे शब्द म्हणजे केवळ काही आकड्यांची बेरीज नव्हे, तर तो सत्तेच्या माजावर मारलेला जबरदस्त कोरडा आहे! संविधानाने अधिकारांवर ‘वेळेची मर्यादा’ घातली आहे. का? कारण अधिकार आणि मोह माणसाला कधीही ‘अहंकाराच्या’ अतिदक्षता विभागात (ICU) नेऊन टाकू शकतात.
कोणतीही व्यवस्था कायमस्वरूपी नसते, हे केवळ एक राजकीय भाकीत नाही, तर ते एक जिवंत वास्तव आहे. संविधानाने प्रत्येक नागरिकाला पाच वर्षांनी ‘बटण’ दाबून हवा बदलण्याची संधी दिली आहे. जेव्हा जनता आपला कौल बदलते, तेव्हा संविधानाचा ‘अंतिम न्याय’ कोणालाही चुकवता येत नाही—मग तुम्ही कितीही मोठ्या शेंडीचे का असेनात!
कोपरखळी :
प्रतिष्ठा किंवा अधिकार, ही काही कोणाची ‘घरची शेती’ नाही. कोणतेही पद ही केवळ पाच वर्षांची ‘लिमिट’ असलेली बॅटरी आहे. हा निसर्गनियम आणि घटनात्मक नियम जो विसरतो, त्याला काळ असा काही रट्टा देतो की त्याला पुन्हा उभं राहायलाही वेळ लागतो.
लक्षात ठेवा, आयुष्यात चांगलं निमित्त साधून लोकोपयोगी कामं केली, तरच समाज तुमची आठवण काढेल. अन्यथा, वेळ बदलली की माणसं आणि मतं दोन्ही बदलायला सेकंदही लागत नाही. सूर्यास्ताचा नियम तर सूर्यालाही चुकला नाही, तिथे तुमच्या-आमच्यासारख्या पामरांची काय कथा? आज तुमचे असेल, तर उद्या दुसऱ्याचे असणार! हे चक्र फिरत राहणे म्हणजेच लोकशाहीचा आणि मानवी संस्कृतीचा जिवंतपणा आहे.
