अग्रलेख : तांत्रिक प्रगतीच्या विळख्यात अडकलेली नवी पिढी; ओरडण्यापेक्षा प्रेमाच्या संवादानेच सुटेल हा सामाजिक प्रश्न!
स्मार्टफोन नावाच्या पाच इंचाच्या खेळण्याने आज आपल्या संस्कृतीची आणि कौटुंबिक व्यवस्थेची जी काही दैना उडवली आहे, ती पाहिल्यावर ‘गंमत’ वाटावी अशी परिस्थिती आता राहिलेली नाही; ती निव्वळ ‘काळजी’ आणि चिंतेची बाब बनली आहे. आज गल्लोगल्ली आणि घरघरात एकच चित्र पाहायला मिळत आहे. हे चित्र आहे—मोबाईलच्या स्क्रीनमध्ये तोंड खुपसून बसलेल्या पालकांचे आणि त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवून मैदानाऐवजी काचेच्या तुकड्यावर आपली कोमट बोटे घासणाऱ्या चिमुरड्यांचे! **Press Media Live** आज याच भीषण वास्तवावर कोरडे ओढत आहे, कारण वेळ अबोलपणे हाताबाहेर गेली आहे. आज जर वेळीच योग्य पावले उचलली गेली नाहीत, तर पुढची अख्खी पिढी या उपकरणांची गुलाम झाल्याशिवाय राहणार नाही, हे स्पष्ट आहे.
आजच्या वेगवान युगात स्मार्टफोन ही गरज झाली आहे, हे सत्य नाकारता येत नाही. पण गरजेची ही मर्यादा ओलांडून समाज कधी या व्यसनाच्या गर्तेत गेला, हे कोणाच्याच लक्षात आले नाही. सर्वात मोठा आणि जीवघेणा फटका बसतोय तो घरच्या चिमुरड्यांना. ज्या वयात हातामध्ये बॅट-बॉल असायला हवा, ज्या वयात मैदानावर हुंदडून कपडे चिखलाने माखायला हवेत, त्या वयात मुले कोपऱ्यात बसून तासन्तास कार्टून्स आणि हिंसक गेम्समध्ये स्वतःला हरवून बसली आहेत. ही केवळ सवय राहिलेली नाही, तर हे एक मानसिक आणि शारीरिक जाळे बनले आहे, ज्यामध्ये आजचे बालपण अडकले आहे.
मुलांना फोनपासून दूर करणे म्हणजे वाघाच्या जबड्यात हात घालण्यासारखे कठीण झाले आहे, हे आजचे वास्तव आहे. फोन हिसकावून घेतला की घरात रोज लहानमोठे युद्ध सुरू होते. पण यावर घरात वाद घडवून आणण्यापेक्षा एक सुवर्णमध्य काढणे शक्य आहे. २४ तास ‘नकार’ देण्यापेक्षा मुलांसाठी एक कडक आणि शिस्तबद्ध वेळापत्रक (टाइम टेबल) तयार करणे हा एक उत्तम पर्याय ठरू शकतो. मुलांना दिवसातून ठराविक वेळच स्क्रीन मिळणार आहे, याची जाणीव असणे गरजेचे आहे. सर्वात महत्त्वाचा आणि अलिखित नियम म्हणजे— जेवताना आणि अभ्यास करताना मुलांच्या हातात मोबाईल देणे म्हणजे त्यांच्या भविष्याला स्वतःहून ख्याल घालण्यासारखे आहे. जेवताना अन्न पोटात जाण्याऐवजी जर डोळे स्क्रीनवर असतील, तर त्या अन्नाचा शरीराला कोणताही फायदा होत नाही; आणि अभ्यासाच्या वेळी बाजूला व्हॉट्सॲपच्या ट्यून वाजत असतील, तर लक्ष पुस्तकात लागणे निव्वळ अशक्य आहे.
या सगळ्यावर एकच आणि अत्यंत जालीम उपाय आहे— मुलांना वेळ देणे! आज अनेक ठिकाणी परिस्थिती अशी आहे की, स्वतः व्हॉट्सॲप, फेसबुक आणि रिल्स स्क्रोल करण्यात तासन्तास घालवायचे आणि मुलांना मात्र ‘मोबाईल वापरू नका’ असा उपदेश द्यायचा! हा शुद्ध दांभिकपणा झाला. जेव्हा स्वतः फोन बाजूला ठेवून मुलांशी संवाद साधला जाईल, त्यांच्यासोबत कॅरम, बुद्धिबळ खेळले जाईल किंवा त्यांना घेऊन मैदानावर उतरणे होईल, तेव्हा मुलांना त्या पाच इंचाच्या स्क्रीनची आतावणही येणार नाही. तंत्रज्ञान हे आपल्या सोयीसाठी आहे, आपण त्याचे गुलाम होण्यासाठी नाही, हे मुलांना अतिशय सोप्या आणि गोड भाषेत समजावून सांगण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
ओरडण्यापेक्षा, मारण्यापेक्षा किंवा धाक दाखवण्यापेक्षा प्रेमाने साधलेला संवादच या समस्येवर खरा तोडगा ठरू शकतो. **Press Media Live** च्या विश्लेषणातून हेच समोर येते की, जेव्हा घरात मोबाईलची स्क्रीन अंधुक होऊन कौटुंबिक संवादाचा दिवा प्रकाशमान होईल, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने बालपण बहरू शकेल. तंत्रज्ञानाचा सुयोग्य वापर आणि पालकांचे प्रेमळ मार्गदर्शन यांच्या मिलाफातून उद्याची पिढी अधिक सुजाण, समृद्ध आणि संवेदनशील नागरिक बनेल, यात तिळमात्र शंका नाही. डिजिटल जगाच्या पलिकडचे हे निखळ बालपण मुलांच्या चेहऱ्यावर पुन्हा एकदा हसू फुलवेल, हाच या बदलत्या काळातील सर्वात मोठा आणि गोड आशेचा किरण आहे!
